Trauma tot Kunst
Eke Brandsen en Maya Merkelbagh
Van iets slechts iets moois maken: Gabrielle Jansen verwerkt seksueel geweld in beeld
“Wij Eisen De Nacht Op”, de quote lijkt overal te staan: van posters op ramen tot aan de schermen op Utrecht Centraal. Vrouwen eisen de nacht op, omdat veilig over straat gaan niet vanzelfsprekend is.
Augustus 2025: Lisa van zeventien wordt nabij de Bijlmer ArenA door een man aangevallen, waaraan zij vervolgens komt te overlijden. Nederland schrikt enorm en reageert met “Wij Eisen De Nacht Op”. Naast dater posters en stickers worden gemaakt, worden er vele protesten gevoerd. Tot op de dag van vandaag heeft een vrouw of meisje namelijk niet de zeker heid van veilig thuiskomen in de nacht. Kinderen worden al op jonge leeftijd op de hoogte gesteld van het gevaar buiten, denk aan het verhaal van Roodkapje. Het lijkt een onschuldig sprookje, maar in werkelijkheid is de wolf een metafoor voor de gevaarlijke man. Het meisje loopt alleen door het bos, waar het gevaar achter de bomen schuiltets wat we in de werkelijkheid ook veel tegenkomen.
Met “Wij Eisen De Nacht Op” claimt de vrouw de nacht terug. Het lijkt namelijk tegenwoordig alsof het steeds meer gebeurd: vrouwen die worden mishandeld, zowel seksueel als geweldadig. Het is echter niet het geval dat het recentelijk vaker voorkomt: de media aandacht is gewoon flink toegenomen.
Gabrielle Jansen
Gabrielle Jansen is een slachtoffer van seksueel misbruik, op 63 jarige leeftijd lijdt zij hier nog aan door CPTSS (Complex Post Traumatische Stress Stoornis). Deze stressstoornis heeft zij ontwikkeld door meerderetraumatische ervaringen, waar onder een aantal seksuele trauma’s.
Van ‘iets lelijks, iets moois te maken’, zoals Gabrielle dat zelf zegt. Gabrielle heeft trauma verwerking gevonden in het maken van kunstwerken. Ze maakt kunstwerken om zo met beeld te vertellen wat zijmeemaakt. Beelden kunnen volgens haar vaak meer vertellen dan woorden. Haar kunstvorm heeft zich gevormd tot collages die bestaan uit vertekeningen van afbeeldingen.
Haar meest recente werk is een artwork over een seksueel trauma dat zij op 15 jarige leeftijd heeft meegemaakt. In het beeld zie je Gabrielle zelf, haar verzorgpaard, een slang en een man met een erectie. Hiermee probeert ze de kijker in haar verhaal te trekken en door middel van beeld te vertellen over haar seksueel trauma.
Trauma en herinnering
Rond haar 14e had Gabrielle een verzorgpaard op een manege in Noord-Holland. Dit paard heette Nurenia. Nurenia was echt alles voor Gabrielle, ze gaf haar vleugels. Gabrielle was dus vaak bij Nurenia tevinden. Op de manege liep er destijds veel personeel rond. Gabrielle kon altijd goed met mensen overweg en vond het daarom ook leuk om contacten op hier te leggen.
Op de manege werkte een hoefsmid, hij was 25 jaar oud toen hij Gabrielle ontmoette. Ze spraken elkaar vaak en dat vond ze altijd gezellig. Toen de hoefsmid Gabrielle een keer mee vroeg naar het café in de buurtom iets met hem te gaan drinken, besloot ze mee te gaan. Gabrielle had niet een hele fijne thuissituatie, waardoor zij makkelijk op het aanbod van de hoefsmid inging. Zo hoefde ze nog even niet naar huis. Uiteindelijk zijn ze met z’n tweeën naar een café gegaan. Hier dronken ze een drankje en voerden ze gesprekken met elkaar. Na het cafébezoek vroeg de hoefsmid haar om mee te komen. Hij nam haar mee naar een afgelegen plek, een steegje, zoals Gabrielle zich meent te herinneren. Hier trok de hoefsmid zijn broek naar beneden enwilde daarbij dat Gabrielle hem ging aftrekken. Gabrielle bevroor. Ze wist niet wat haar overkwam en was ook bang voor de gevolgen als ze het niet zou doen.
Traumaverwerking
Door de trauma’s die Gabrielle heeft meegemaakt, heeft zij last van dissociatieve amnesie. Dissociatieve amnesie is geheugenverlies dat plaatsvindt als gevolg van trauma. Door deze dissociatieve amnesieherinnert zij zich zo’n 80% van haar verleden niet meer, althans zo schat ze zelf in. Hierom is zij onderzoek gaan doen naar wat ze zich nog wel herinnert en wat daarvan wel of niet klopt. Zij is door haar onderzoekerachter gekomen dat 95% van wat zij zich herinnert, wel klopt. Dit geeft Gabrielle een rustgevend gevoel: ze kan dus wel vertrouwen op die herinneringen.
Daarnaast is Gabrielle ook onderzoek gaan doen naar de hoefsmid, ofwel de dader. Gabrielle heeft de hoefsmid tijdens haar onderzoek gevonden en is zo ook met hem in contact gekomen. Ze heeft hem eenbericht gestuurd, op een vriendelijke manier, nog zonder confrontatie.
Samen met de hoefsmid is Gabrielle een kopje koffie gaan drinken. Daar heeft ze hem geconfronteerd met wat hij heeft gedaan. De hoefsmid ontkende het hele verhaal. Hij gaf toe dat hij Gabrielle altijd al een mooimeisje vond en dat hij haar heeft gezoend, meer dan dat zou hij niet hebben gedaan. Ook beweerde hij dat hij haar nooit heeft meegenomen naar een afgelegen of rustige plek. Hij gaf aan dat zij altijd samen op drukbezochte plekken zijn geweest, zoals cafeetjes of strandjes. Hierdoor is Gabrielle gaan twijfelen aan haar eigen verhaal, omdat ze niet zeker wist of ze het zich goed herinnerde. Toch onder steunt Gabrielle’s onderzoek haar herinneringen voldoende zodat zij hierop kan vertrouwen.
Na de confrontatie heeft Gabrielle tot op de dag van vandaag nog contact met de hoefsmid. Het bleek dat de hoefsmid ook tot kunst is gekomen, waarna Gabrielle aan hem vroeg een kunstwerk te maken voorhaar. Inmiddels zijn er over de situatie twee kunstwerken van de hoefsmid en Gabrielle haar artwork. Zo hebben zij beiden van iets slechts, iets moois weten te maken.
Dit verhaal is verteld door:
